Prof. Jan Karski, kurier Polski Podziemnej, wykładowca amerykańskich uczelni, laureat licznych nagród, doktor honoris causa wielu uniwersytetów, przez środowiska żydowskie uznawany za "Sprawiedliwego wśród narodów świata", ma w Muzeum Historii Miasta Łodzi swój "gabinet".
W 1996 roku prof. Karski przybył do Łodzi (swego miasta rodzinnego, w którym się urodził w 1914 roku i spędził swe dzieciństwo i młodość) po pół wieku nieobecności. Wówczas w lokalnym ośrodku telewizyjnym realizowano reportaż o jego życiu i działalności. Wtedy to po raz pierwszy pojawiła myśl zorganizowania w naszym mieście "instytutu" promującego specyfikę wielokulturowej i wielonarodowej Łodzi. Niedługo potem Jan Karski rozszerzył sam pomysł i zadeklarował przekazanie miastu pamiątki osobiste oraz dokumenty dotyczące jego działalności wojskowej i naukowej, które mogłyby stać się podstawą do stworzenia osobnej ekspozycji poświęconej "Dyplomacie- Żołnierzowi- Wykładowcy".

Idea przekazania memorabiliów

prof. Karskiego zyskała natychmiastowe i zdecydowane poparcie ówczesnego prezydenta Łodzi Marka Czekalskiego. Otwartość Profesora, sprawne działanie pracowników Urzędu Miasta oraz pomoc mediów spowodowały, że w maju 1998 roku dyrektor Muzeum Historii Miasta Łodzi Ryszard Czubaczyński mógł przejąć pierwsze dokumenty przekazane mu osobiście przez Jana Karskiego. Jesienią tegoż roku realnych kształtów nabrał akt darowizny.
Profesor przygotował odpowiedni akt prawny oraz wykaz pamiątek mających być przekazanych do Łodzi. W międzyczasie Gmina Łódź zawarła umowę z Muzeum Historii Miasta Łodzi w sprawie przekazania tychże pamiątek (mających dla donatora niewymierną wartość historyczną i osobistą). Wszystkie eksponaty, "świadczące o zdarzeniach historycznych, związanych nie tylko z Łodzią, a także dających świadectwo o ludziach z Łodzią związanych", zostały podarowane przez Profesora z potrzeby serca, nieodpłatnie i bezinteresownie.
Dar składa się z mebli (biurko z krzesłem, biblioteka, krzesła profesorskie, trzyczęściowa stylowa sofa, komplet trzech stolików do sofy, fotel uniwersytecki, lampa z zegarem), rzeczy osobistych (różaniec, telefon, kubek, cygara, popielniczka, breloczek z kluczami do mieszkania w Nowym Jorku), orderów, odznaczeń i medali pamiątkowych (m.in. Order Orła Białego, Order Virtuti Militari V kl., medal "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata" Instytutu Yad Vashem), listów (prezydenta USA F. D. Roosevelta, prezydenta USA B. Clintona, prezydenta RP Lecha Wałęsy, Senatu Stanów Zjednoczonych, E. Raczyńskiego, S. Peresa E. Zborowskiego, D. Singera, B. Boxer, D. Feinstein), dokumentów osobistych (dyplom ukończenia Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, dyplom ukończenia Szkoły Podchorążych, paszport, patent komandorii Orderu Polonia Restituta, dyplom doktora filozofii Georgetown University), adresów i komunikatów, nagród (medal Haifa University, Eisenhaower Liberation Medal, medal American Libertis, statuetka Martyr's Memorial & Muzeum Holocaust, kielich "In Tribute" Ronald S. Foundation, plakiety "Nagroda dla Najlepszego Wykładowcy School Forein Service University"), dyplomów (honorowego obywatelstwa Państwa Izrael) i wyróżnień (doktorat honoris causa Baltimore Hebrew College, Georgetown University, Oregon State University, Uniwersytetu Łódzkiego i Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Honorowego Obywatelstwa Miasta Łodzi), fotografii, obrazów i rzeźb (F. Topolskiego, E. Kanarka, A. Doboeka, Greenwalda, Egri, , R. Zawodnego, S. J. Łazorka).

Cały zbiór zawiera cenne pamiątki osobiste, jak i publiczne związane z osobą oraz działalnością publiczną i naukową prof. Jana Karskiego. Są wśród nich dokumenty o niekwestionowanej wartości historycznej i przedmioty, które towarzyszyły w jego działalności publicznej i społecznej. Wszystkie one- zgodnie z wolą donatora- mają nieść "dla przyszłych pokoleń przesłanie, iż zachowanie śladów minionych epok winno być obowiązkiem współczesnego Człowieka".
Memorabilia prof. Karskiego dostarczono z Waszyngtonu do Łodzi w dwu etapach. Meble, obrazy i rzeźby przybyły do Polski drogą morską. W przewiezieniu dokumentów, nagród i odznaczeń pośredniczyły Polskie Linie Lotnicze LOT. Darowizna została jeszcze dwukrotnie powiększona przez samego Profesora (w 1999 i 2000 roku), jak również jego przyjaciół i spadkobierców (m.in. Kayi Mirecki-Ploss z Waszyngtonu w 2001 roku).
Niecodzienny dar pracownicy działu historii MHMŁ wzbogacili dokumentacją pochodzącą z miejscowych archiwów państwowych i kościelnych. Ponadto udało się im pozyskać niezwykle cenne zdjęcia rodzinne Jana Kozielewskiego-Karskiego. Udostępniły je Edwarda Natkańska i Jadwiga Lenoch-Bukowska (kuzynki Profesora) oraz Wiesława Kozielewska-Trzaska (jego bratanica). Panie te przekazały również garść niezbędnych informacji, które w sposób znaczący pozwoliły odtworzyć lata młodzieńcze Jana Kozielewskiego spędzone w Łodzi. Pozyskany materiał umożliwił stworzenie osobnej ekspozycji muzealnej

"Gabinet prof. Jana Karskiego".

Jest ona kolejnym elementem prezentacji w Muzeum Historii Miasta Łodzi mieszkańców "ziemi obiecanej", z niej się wywodzących lub z nią związanych emocjonalnie. W panteonie wielkich łodzian, obok pianisty Artura Rubinsteina, dyrygenta Aleksandra Tansmana, kompozytorskiej rodziny Bacewiczów, poety Mariana Piechala i pisarza Jerzego Kosińskiego (w niedalekiej przyszłości także literatów Karla Dedecjusa, Władysława Reymonta i Juliana Tuwima), zaistniał Jan Karski- łodzianin z urodzenia. "Gabinet" stanowi doskonałe uzupełnienie muzealnej koncepcji śledzenia przeszłości dalekiej i bliskiej. Jest ponadto ukazaniem części dorobku działalności publicznej, w warunkach przybliżonych do miejsca zamieszkania Profesora. Pomieszczenie muzealne harmonijnie oddaje zarówno gusta, jak i upodobania jego mieszkańca oraz dyskretnie eksponuje charakter publicznej jego działalności. Na ekspozycji ukazano niezwykle aktywną postać dyplomaty, żołnierza konspiracji, wreszcie uniwersyteckiego wykładowcy. Jednocześnie prezentowane dzieła sztuki, dobierane przez Profesora i jego żonę Polę Nireńską, które oddają ich fascynacje sztuką.

kurator wystawy dr Marek Budziarek